Mare Nummer 10     18 november 2010

10
Ionica Smeets, trots op haar nieuwe boek Vallende kwartjes én kersverse zoon Tex
FOTO: Marc de Haan
Professor Lara Croft
Doctor in de wiskunde verzamelt pareltjes

Wiskundige Ionica Smeets is vandaag niet op de presentatie van haar boek Vallende kwartjes. Ze is net bevallen van een zoon. Via een videoboodschap zal ze de zaal toespreken.

DOOR DIRK-JAN ZOM Als je iets ingewikkelds snapt, krijg je een fijne tinteling in je hoofd. Maar ingewikkelde dingen snappen is lastig. Gelukkig zijn er mensen die helder kunnen uitleggen, zodat je dat geluksgevoel vaker krijgt. Ionica Smeets is zo iemand. Ze promoveerde in de wiskunde en werkt als wetenschapsjournalist. Vandaag verschijnt haar boek Vallende kwartjes, een persoonlijke bloemlezing van de beste wetenschapsuitleg. Smeets maakte het boek samen met Bas Haring, hoogleraar Publiek begrip van de wetenschap (zeg maar: hoogleraar snapkunde). Het boek verschijnt vandaag, maar Smeets is er niet bij: haar zoontje is net geboren, eerder dan uitgerekend. Voor een interview, tussen het voeden door, heeft ze wel even tijd.

Het boek begon als een onderzoek naar de vraag hoe je bèta-wetenschap het beste uitlegt. Stap één: verzamel zoveel mogelijk pareltjes van wetenschapspopularisatie. Stap twee: zoek een gemene deler in die verzameling. Stap één is nu klaar: al die briljante fragmentjes – noem het snapshots – vormen nu samen het boek Vallende kwartjes. In februari gaan de samenstellers verder met stap twee.

Een goed tekstfragmentje vertelt meer dan duizend plaatjes, is de filosofie van het boek. Je vindt bijvoorbeeld een briefwisseling tussen Albert Einstein en een nieuwsgierige brugpieper; Ronald Plasterk die de klassieker navertelt over het qwerty-toetsenbord en onhandige evolutie; de oude Griek Eratosthenes die heel slim de omtrek van de aarde meet; Lara Croft als voorbeeld van hoe weird quantummechanica is. Het boek is ingedeeld in verschillende uitlegstrategieën, zoals de analogie, of het proefje. De twee samenstellers speurden naar fragmentjes in hun eigen geheugen, maar vroegen ook zoveel mogelijk mensen om advies. ‘Hoogleraren, maar ook leken. Zo kregen we heel goede tips van kinderboekenschrijvers Jan Paul Schutten en Bibi Dumon Tak.’ Haring en Smeets geven bij elk fragmentje een korte, persoonlijke introductie.

Ook de Amerikaanse komiek Jon Stewart haalde het boek. In zijn programma The Daily Show interviewde hij wetenschapsjournalist Tom Zoellner over diens boek Uranium. Het is een grappige en tegelijk leerzame dialoog, vindt Smeets. ‘Ik heb dat tv-fragment aan heel veel vrienden en collega’s laten zien. Het laat zien wat een ontzettende vakman Jon Stewart is.’ Een andere held is de Amerikaanse schrijver Bill Bryson, bekend van A Short History of Nearly Everything. ‘Bryson is een doorgewinterde alfa die op een gegeven moment zei: “Goh, ik weet eigenlijk niets van bèta-wetenschap. En dat zou eigenlijk wel moeten.” En vervolgens schreef hij er een boek over. Ik wou dat meer mensen die houding hadden.’

Wetenschapspopularisatie is vaak vertaalwerk van abstract naar concreet. Zoals 0,735 hectare vertaald wordt naar ‘ongeveer een voetbalveld’. Dat vertaalwerk loopt soms uit de hand, laat het boekje zien. Bijvoorbeeld op Discovery Channel - de presentator wil illustreren dat een bankkluis bestand is tegen een druk van 850 kilo per vierkante meter: ‘Dat is vergelijkbaar met honderd op naaldhakken ronddansende olifanten.’

Ook proefjes willen wel eens hun doel voorbijschieten. ‘We houden allebei niet zo van proefjes’, vertelt Smeets. ‘Ik ben meer een onhandige wiskundige. En Bas is tegen proefjes vanwege principiële redenen: ontploffingen zijn natuurlijk spectaculair, maar niet altijd leerzaam. Daarom zitten er alleen proefjes in dit boek die echt iets uitleggen en die ook voor klungels te doen zijn.’

Eén zo’n proefje zal Smeets vandaag via een videoboodschap voordoen. Het is een proefje met een kaars, geschikt voor tijdens een kerstdiner. Het werd in 1825 voorgedaan door Michael Faraday (die van de kooi). In z’n simpelste vorm gaat het zo: blaas een kaars uit en laat meteen daarna langzaam een brandende lucifer zakken boven de kaars. De kaars zal aanfloepen ver voordat de vlam de lont bereikt. Rara, hoe kan dat?


Bas Haring en Ionica Smeets, Vallende kwartjes. Een slimme selectie van leesbare wetenschap, Nijgh & Van Ditmar, 224 bladzijden, 14,95 euro.

Tom Zoellner in de Daily Show

Deel op Facebook

Tweet
Deel op Facebook